“วันปากปี” ประเพณีล้านนา “กินแกงขนุน” หนุนโชคหนุนลาภ

วันที่ 16 เมษายน ของทุกปีเป็นวัน “ปากปี” ซึ่งเป็นวันสำคัญอีกวันหนึ่งในเทศกาลสงกรานต์(ปี๋ใหม่เมือง) ถือเป็นวันแรกของปี ช่วงสายๆ ชาวบ้านจะมารวมตัวกันเพื่อทำบุญเสาใจบ้านหรือสงเคราะห์บ้าน บางที่บางแห่งอาจจะต่อด้วยพิธีสืบชะตาหมู่บ้าน และพากันไปคารวะดำหัวพระเถระผู้ใหญ่ตามวัดต่างๆ และดำหัวผู้อาวุโส,ผู้นำชุมชน ในตอนค่ำนั้น จะมีการบูชาเทียนสะเดาะเคราะห์ เพื่อให้เกิดความมงคลแก่ครอบครัว

ในวันปากปีนี้ ความเชื่อของคนล้านนาอีกอย่างหนึ่งคือ “กินแกงขนุน” ทุกบ้านส่วนมากจะแกงขนุนกันเพราะเชื่อว่า จะเกื้อหนุนค้ำจุนชีวิตให้เจริญก้าวหน้า ประกอบกิจการใดก็เป็นผลสำเร็จ เป็นสิริมงคลแก่ครอบครัว

แกงขนุน

 

และในตอนเย็นในบางพื้นที่(บางพื้นที่อาจไม่กระทำ)ยังจะมี ต้าวตังสี่หรือท้าวทั้งสี่(เทพทั้งสี่พระองค์อาจหมายถึงพระพรหมผู้มีสี่หน้า) ซึ่งมีลักษณะเป็นเสามีไม้ขัดกันเป็นสี่มุม แล้วแต่ละมุมจะมีใบตองที่ใส่เครื่องบูชาทั้งสี่ด้านหรือเรียกว่า “ควัก” ในทางภาษาล้านนา รวมทั้งที่ด้านล่างบนพื้นดินก็จะมีอีกหนึ่งอันเพื่อบูชาพระแม่ธรณี เชื่อว่าจะเกิดสิริมงคต่อบ้าน การกระทำนี้จะทำกันเป็น “หม้ง” หรือแปลว่า บ้านที่อาศัยร่วมกันใกล้เคียงที่ไม่มีรั้วกั้นเหมือนเป็นวงเดียวกัน ถ้ามีรั้วกั้นจะถือว่าอีก “หม้ง” แต่ละหม้งก็จะมีต้าวตังสี่อยู่

ดำหัวผู้อาวุโส

ผู้ที่กระทำพิธีภาคเหนือเรียก ปู๋จ๋านหรือมัคทายกนั้นเอง และในวันนี้จะมีการบูชาเทียนปีใหม่ในช่วงค่ำ ขึ้นมาอีกเวลา จะเป็นพิธีกรรมในส่วนของครอบครัวที่จะกระทำกันในบ้านเรือนของตน พิธีกรรมดังกล่าวคือ การจุดเทียนบูชาบ้านเรือนหรือคนล้านนาเรียกว่า “ต๋ามเตียนปู่จาพระเจ้า” โดยเทียนดังกล่าวจะมีอยู่สามเล่ม คือ เทียนบูชาลดเคราะห์ เทียนบูชาสืบชะตา และเทียนบูชาโชคลาภ โดยมีการปลุกเสกโดยพระหรือมัคทายก(ปู่จ๋าน)บางท้องถิ่นจะมีการ “ต๋ามขี้สายเท่าอายุ” (การจุดเส้นไฟเท่าจำนวนอายุ)

เทียนบูชาสะเดาะเคราะห์

ขี้สายหรือเส้นไฟนี้จะทำมาจากเส้นด้ายพื้นเมือง นำไปชุบขี้ผึ้งหรือไขมัน หรือน้ำมันมะพร้าว ปัจจุบันนิยมชุบน้ำมันพืชที่ใช้ในครัวเพราะง่ายดี พอค่ำลง ก็จะเอาขี้สายเท่าอายุไปจุดบูชาที่ลานพระธาตุเจดีย์ในวัด หรืออาจจุดที่ลานทรายหน้าพระวิหาร ตรงที่สายตาพระเจ้าตก หรืออาจจุดที่ลานบ้านของตัวเองก็ได้

การต๋ามขี้สายเท่าอายุนี้ บางท่านก็ว่า เป็นการเผาอายุสังขารเก่าให้พ้นไป บางท่านก็ว่าเป็นการเผาเสนียดจัญไร อุบาทว์ อาถรรพณ์ ขึดขวงต่างๆ ที่ติดตัวเรามาให้หมดสิ้นไป บางท้องถิ่นก็ให้เพิ่มขี้สายไปอีกเส้นหนึ่ง ถือว่าเป็นการสืบชะตาตัวเรา ให้รุ่งเรืองรุ่งโรจน์ประดุจเปลวไฟในปีใหม่ที่มาถึงนี้…

ที่มาจาก ข่าวสารล้านนา บ้านทา หละปูน