ตำนาน “พระแก้วขาว” พระพุทธรูปที่สำคัญองค์หนึ่งของกรุงรัตนโกสินทร์

วันนี้เสนอตำนาน พระแก้วขาว หรือ พระพุทธบุษยรัตน์ จักรพรรดิพิมลมณีมัย ปัจจุบันประดิษฐานอยู่ในพระที่นั่งอัมพรสถาน พระราชวังดุสิต มีพุทธลักษณะเป็นพระพุทธรูปปางสมาธิ หน้าตักกว้าง 7.5 นิ้ว สูง 12.5 นิ้ว ไม่รวมฐานพระ ทำมาจากแก้วผลึกขาวใส หรือ แก้วบุษยา

ตามตำนานกล่าวว่า เมื่อแรกนั้นพระแก้วขาวองค์นี้ประดิษฐานอยู่ที่เมืองละโว้ กระทั่งพระนางจามเทวีได้อัญเชิญขึ้นไปประดิษฐาน ณ เมืองหริภุญชัย ได้ระยะหนึ่ง พระเจ้าติโลกราช จึงได้อัญเชิญไปประดิษฐานอยู่ ณ เมืองเชียงใหม่คู่กับพระแก้วมรกต จากนั้นพระเจ้าไชยเชษฐาธิราชจึงอัญเชิญพระแก้วขาว และพระแก้วมรกตจากเมืองเชียงใหม่ ไปประดิษฐานที่เมืองหลวงพระบาง และเมื่อย้ายเมืองหลวงจากหลวงพระบางไปตั้งที่เวียงจันทน์ในปี พ.ศ.2107 นั้น ไม่ปรากฏว่า ได้อัญเชิญพระแก้วขาวไปพร้อมกับพระแก้วมรกตด้วย

สันนิษฐานว่า คงเคลื่อนย้ายไปซ่อนไว้ ณ ถ้ำเขาส้มป่อย ต่อมาในสมัยรัชกาลที่ 2 ได้อัญเชิญจากนครจำปาศักดิ์ลงมายังกรุงเทพมหานคร แต่องค์พระมีการชำรุดอยู่บ้าง จึงโปรดเกล้าฯ ให้ประชุมช่างจัดหาเนื้อแก้วผลึกเหมือนองค์พระ เพื่อเจียระไนแก้วติดปลายพระกรรณขวาที่แตกชำรุดให้สมบูรณ์ และขัดชำระองค์พระให้เป็นเงางามเสมอกัน กับพระราชทานพระราชดำริ ให้ช่างปั้นฐานต่อองค์พระตามที่พอพระราชหฤทัย แล้วหล่อด้วยทองสำริดแต่งให้เกลี้ยงหุ้มด้วยทองคำ

ส่วนยอดพระรัศมีรับสั่งให้ช่างแผ่ทองคำหุ้มส่วนพระเศียร ดุนเป็นเม็ดพระศกต้องตามแบบแผนของพระพุทธรูป ต่อกับพระรัศมีลงยาราชาวดีประดับเพชร ใจกลางหน้าหลังและกลีบต้นพระรัศมี แต่เมื่อถวายสวมเครื่องทองส่วนยอดพระรัศมีแล้ว สีพระพักตร์ไม่ผ่องใสเหมือนสีองค์พระ จึงแก้ไขด้วยการเอาเนื้อเงินไล่ขาวบริสุทธิ์แผ่หุ้มก่อนชั้นหนึ่ง ขัดเงินให้เกลี้ยงเป็นเงางามแล้วจึงสวมพระศกทองคำบนแผ่นเงิน ทำให้พระพักตร์ใสสะอาดขาวนวลเสมอกับพระองค์ แล้วรับสั่งให้ทำพระสุวรรณกรัณฑ์น้อย สอดในช่องบนพระจุฬาธาตุเป็นที่บรรจุพระบรมธาตุ และนำทองคำลงราชาวดีขาวดำผังแนบพระเนตรให้งดงาม ทำฉัตรทองคำ 5 ชั้น ชั้นต้นเท่าส่วนพระอังสาลงยาราชาวดีประดับพลอย มีใบโพธิ์แก้วห้อยเป็นเครื่องประดับ แล้วอัญเชิญไปประดิษฐานไว้ในหอพระเจ้า (หอพระสุราลัยพิมาน) ด้านตะวันออกของพระที่นั่งไพศาลทักษิณ

ต่อมาในสมัยรัชกาลที่ 4 พ.ศ.2404 โปรดเกล้าฯ ให้ช่างทำเครื่องประดับองค์พระและฐานพระใหม่และให้มีการสมโภช ณ พระอุโบสถวัดพระศรีรัตนศาสดาราม และถวายพระนามพระแก้วผลึกนี้ว่าพระพุทธบุษยรัตนจักรพรรดิพิมลมณีมัย กับทั้งโปรดให้สร้างพระวิหารศิลาในพระบรมมหาราชวัง เป็นที่ประดิษฐาน พระราชทานชื่อว่า พระพุทธรัตนสถาน

ในสมัยรัชกาลที่ 5 โปรดให้ผูกพัทธสีมาพระวิหารพระพุทธรัตนสถาน เป็นพระอุโบสถเพื่อทำสังฆกรรมหลังจากนั้นพระพุทธรัตนสถานก็เป็นสถานที่ทำพุทธบูชาของฝ่ายใน และเมื่อทรงสร้างพระที่นั่งอัมพรสถาน พระราชวังดุสิตแล้ว โปรดให้อัญเชิญพระพุทธบุษยรัตนฯ ไปประดิษฐาน ณ พระที่นั่งอัมพรสถาน เมื่อพระองค์เสด็จสวรรคตแล้วจึงอัญเชิญพระพุทธบุษยรัตนฯ กลับไปประดิษฐาน ณ พระพุทธรัตนสถานตามเดิม

ในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช รัชกาลที่ 9 ได้อัญเชิญพระพุทธบุษยรัตนฯ กลับไปประดิษฐาน ณ หอพระ พระที่นั่งอัมพรสถานสืบมาจนทุกวันนี้

ขอบคุณข้อมูลจาก เพจ เรารักและปกป้องพระราชวงศ์จักรี

ที่มาจาก www.partiharn.com

เผยแพร่เพื่อศึกษาอนุรักษ์เชิงประวัติศาสตร์